جرم جعل و استفاده از سند مجعول : مفهوم لغوى جعل عبارت است از دگرگون كردن يا منقلب كردن و يا ايجاد كردن يا ساختن . اما در علم حقوق جعل به معناىِ قلب متقلبانه حقيقت به زيان ديگرى و يا ساختن و يا تغيير دادن محيلانه يك نوشته يا ساير اشياء مذكور در قانون به قصد جا زدنِ آن به عنوان اصل براىِ استفاده خود يا ديگرى و به ضرر غير است .

 

جرم جعل و استفاده از سند مجعول

در واقع تغيير دادن عامدانه و آگاهانه نوشته يا ساير چيزهاى مذكور در قانون به ضرر ديگرى به قصد جا زدن آن با عنوان اصلى را جعل مى نامند .

بیشتر بخوانید در : وکیل کلاهبرداری

جرم جعل و استفاده از سند مجعول معمولاً با هم اتفاق می افتد به عبارت بهتر جعل مقدمه ایست برای استفاده بعدی از سند مجعول . بنابراین معمولاً این دو جرم در اکثر موارد همراه با یکدیگر اتفاق می افتد . مگر در موارد استثنایی مانند جعل اسکناس و قلب سکه که هر یک به صورت مستقل و بدون استفاده قراردادن قابل تعقیب و مجازات می باشد .

در قانون ایران تعریف دقیقی از جرم جعل ارائه نشده ، بلکه انواع مختلف جعل و احکام هر یک در قانون تعزیرات مصوب 1375 آمده است .

مفهوم مصداقيه جعل مطابق با ماده ٥٢٣ قانون مجازات اسلامى مصوب ١٣٧٥ مى باشد كه بيان مي دارد جعل و تزوير عبارت است از ساختن نوشته يا ساختن مهر يا امضاي اشخاص رسمي يا غير رسمي ، خراشيدن یا تراشيدن يا قلم بردن يا الحاق يا محو يا اثبات يا سياه كردن يا تقديم يا تأخير تاريخ سند نسبت به تاريخ حقيقى يا الصاق نوشته اى به نوشته ديگر يا به كار بردن مهر ديگرى بدون اجازه صاحب آن و نظاير اينها به قصد تقلب .

توضیحی در مورد مصادیق جرم جعل و استفاده از سند مجعول :

ساختن نوشته یا سند :

منظور از ساختن نوشته و سند كه در ابتداى ماده ٥٢٣ ذكر شده است چنين است كه لفظ نوشته محدود است به اوراق كاغذى و در نتيجه شبيه سازى يا تغيير متقلبانه و برنامه هاى رايانه اى تابلوى نقاشى ويا نقشه مهندسى و … نمي تواند از مصاديق جعلِ نوشته باشد. به عبارت بهتر جاعل با ساختن یک نوشته یا سند اعم از رسمی و غیر رسمی ، اقدام به جعل نموده . نکته قابل توجه این است که سند و نوشته ی جعل شده باید قابلیت اضرار داشته باشد .

ساختن مهر یا امضا اشخاص رسمی یا غیر رسمی :

در ساختن امضا براى تحقق جرم جعل ابتدا بايد عنوان كرد كه منظور از امضاء هر علامتى است كه شخص در زير يك سند يا نوشته براى تأييد منتسب بودن آن نوشته به خود مي گذارد . لذا جاعل بايد امضای مجعول را به عنوانِ امضاي غير در زير سند و نوشته انجام دهد .

بنابراين اگر كسى در زير نامه اى كه به نام ديگريست با گذاشتن عبارت ( از طرف) در مقابل نام او ، امضاى خودش را بگذارد ، صرفاً به خاطر اينكه طرف مقابل اختيار امضاء كردن نوشته را به او نداده ، جرم جعل واقع نشده است . چرا كه هيچ نقص و خدشه اى در خود امضا نيست . لازم به ذكر است كه ساختن اثر انگشت نيز جعل محسوب مى شود . سوال اينجاست كه در جعل امضا و مهر چه ميزان شباهت با اصل وجود دارد ؟!

در پاسخ بايد اينگونه بيان كرد كه به لحاظ سكوتِ قانونگذار و على رغم اختلاف نظر در اين مورد بايد گفت كه اساسِ جعل ، ميزان شباهتى است كه موجب فريفتن افراد شود

. پس امكان به اشتباه انداختن و مشتبه بودن شرط است نه شباهت كامل به نحوی که موجب به اشتباه افتادن دیگری شود . البته در اشيايى مثل سكه و اسكناس شباهت لازم است چرا كه با عدم شباهت با اصل ، امكانِ به اشتباه انداختن هم منتفى است .

خراشیدن یا تراشیدن ، قلم بردن ،الحاق ، محو یا اثبات یا سیاه کردن :

در بررسى مصاديق ديگر جعل توسط وکیل متخصص جعل ، هر گونه خراشيدن به معناى محو كردن جزيى از حروف كلمه با وسايلى مانند تيغ و چاقو و امثال آن و هر گونه تراشيدن به معناى محو كردن كل كلمه با اشياء مذكور و همينطور هر گونه قلم بردن يا ناخوانا كردن يا خط كشيدن بر روى بخشي از سند بدونِ آنكه چيزى به سند اضافه شود و همچنين هر گونه محو كردن يا پاك كردن بخشي از نوشته به هر وسيله اى مانند لاك غلط گير يا مداد پاكن و همينطور هر گونه سياه كردن يا ناخوانا كردنِ بخشي از نوشته با وسايلى مانند جوهر مركب و غيره ميتواند موجب تحقق جرم جعل گردد .

البته بايد اذعان داشت مطالب مذكور تنها جنبه تمثيلى داشته و عناوين ديگرى مانند الحاق به معناى اضافه كردن چيزى به سند مانند پر كردن چك سفيد امضاء و … و يا اثبات سند به معناى خارج كردنِ سند از حالت بطلان يا الصاق نوشته به نوشته ديگر يا استفاده از مهر ديگرى بدون اجازه صاحب آن ، همه و همه مي تواند از مصاديق جرم جعل باشد .

موضوع جرم جعل و استفاده از سند مجعول :

پس از بيانِ صور مختلف از مصاديقِ جرم جعل ، در بيان شرايط و اوضاع و احوالى كه براى تحقق جرم جعل لازم است بايد عنوان داشت كه موضوع جعل مي تواند سند يا نوشته اعم از سند رسمى يا غير رسمى و يا ساير اشياء مقرر در قانون از جمله تمبر ، منگنه و علامت تعيين عيار طلا و نقره ، علامات ادارات ، امضا ، مهر و يا اسكناس باشد .

شرایط تحقق جرم جعل :

جعل در چيزى قابل تصور است كه خود آن ساختگى و تقلبى نباشد بنابراين جعل در فتوكپى سند و يا تصوير سند ، جعل نيست . نكته ديگر اينكه همانگونه كه در مطالب فوق ذكر شد ، در جعل امكان مشتبه شدن متعارف شرط است . به نحوى كه عرفاً احتمال برود افراد آن را با اصلش اشتباه بگيرند .

جعل جرمى مطلق است بنابراين اضرار به غير به نحو احتمالى كه ناشى از جعل باشد بايد احراز گردد پس صرف اضرار بالقوه كافيست و اضرار آنى و بالفعل شرط نمى باشد . به عبارت بهتر اگر براى تحقق جعل ايراد ضرر بالفعل شرط بود هيچ وقت جرم جعل واقع نمى شد چرا كه استفاده از سند مجعول است كه متعاقب جعل ، باعث ورود ضرر به غير مى شود و اخرين نكته اينكه در جعل لازم نيست كه صرفاً ضرر به كسى وارد شود كه سند به نام او ساخته شده است چه بسا سند به نام شخصى كه وجود خارجى ندارد ساخته شود ، اما ضرر آن به اشخاص ثالث وارد شود . در چنين حالتى به دليل اضرار به غير جرم تحقق يافته فرض مى شود .

عنصر مادی جرم جعل :

جعل به دو نوع جعل مادی و جعل معنوی یا جعل مفادی تقسیم می شود . جعل مادی آن است که مرتکب به نحوی به صورت سند یا نوشته خدشه وارد می کند .

قانونگذار در مواد 524 الی 542 قانون تعزیرات مصوب 1375 مصادیق و انواع جعل مادی را پیش بینی کرده است .
جرم جعل مادی با فعل مثبت محقق می شود .
در ذیل انواع جعل مادی که در قانون مجازات اسلامی جرم انگاری شده است ، بیان شده که هر یک در مقاله مختص به خود توضیح داده می شود .

  • جعل احکام یا امضا یا مهر یا فرمان یا دستخط مقامات دولتی
  • جعل احکام دادگاه ها
  • جعل اسکناس
  • جعل مدرک تحصیلی
  • جعل در اسناد و نوشته های غیر رسمی
  • جعل در اسناد و نوشته های رسمی
  • جعل گواهی پزشکی
  • صدور گواهی نامه خلاف واقع
  • شرکت در آزمون به جای دیگری یا شرکت دادن دیگری به جای خود

نتیجه بدست آمده در جرم جعل و استفاده از سند مجعول :

در جرم جعل و استفاده از سند مجعول ، وجود ضرر بالقوه جهت تحقق نتیجه کافی است . البته باید بین ضرر وارد شده و عمل فیزیکی جعل رابطه سببیت وجود داشته باشد .

استفاده از سند مجعول :

قانونگذار از ماده ٥٢٣ قانون مجازات اسلامى مصوب ١٣٧٥ ، در اكثر موارد به موازات جرم انگارى جعل به جرم انگارى استفاده از سند مجعول و تعيين مجازاتى برابر با مجازات جرم جعل ، براى آن پرداخته است ، مانند انتهاى مواد ٥٢٤ الى ٥٣٠ و همچنين انتهاى مواد ٥٣٥ الى ٥٣٧ قانون تعزيرات مصوب ١٣٧٥ و همينطور ماده ٧ قانون جرايم رايانه اى مصوب ١٣٨٨.

رفتار فيزيكى براى تحقق جرم استفاده از سند مجعول

صرف به كار بردن ، صرف تسليم ، صرف ارائه ، انتشار ، واگذار نمودن ، صرف استعمال ، استناد و مبادله سند مجعول ، حتى اگر فايده عملى از سند نبرده باشد موجب تحقق اين جرم مى گردد بنابراين جرم استفاده از سند مجعول ، جرمى مطلق است و ورود ضرر بالفعل شرط نيست به اين معنا كه صرف قابليت اضرار كافى است .

شرط لازم براى استفاده از سند مجعول ، مجعول بودن سند يا شىء موضوع جرم است .
گاهى مرتكب خود جاعل سند مورد استفاده مى باشد در اين موارد مرتكب موجب دو بزه جداگانه جعل و استفاده از سند مجعول شده و براىِ ارتكاب هر جرم محكوم به كيفر جداگانه مى شود که در این رابطه می توانید با وکیل کیفری تماس حاصل فرمایید.

برای کسب اطلاعات بیشتر و اخذ مشاوره در امور کیفری با ما تماس بگیرید . تلفن تماس : 09123939759

مجازت جعل امضاء ، مهر یا فرمان رهبری یا روسای سه قوه چیست ؟

برابر ماده 524 قانون مجازات اسلامی بخش تعزیرات سه تا پانزده سال حبس است .

حق الوکاله وکیل در جرم جعل چقدر است ؟

بسته به مرحله رسیدگی ، شاکی یا متهم بودن و … متغییر است .

برای جعل کجا شکایت کنم ؟

دادسرای محل وقوع جرم .

آیا صرف جعل جرم بوده و مجازات دارد یا حتماً می بایست از سند مجعول استفاده گردد ؟

صرف ارتکاب جعل ، جرم بوده و استفاده از آن مجازات دیگری تحت عنوان استفاده از سند مجعول دارد .